Kategoria: Choroby
Choroba zwyrodnieniowa stawów, zwana też zwyrodnieniem, jest przypadłością dotykającą coraz częściej nie tylko osoby starsze, ale również młodszych pacjentów. Czym dokładnie jest to schorzenie? Jakie mechanizmy prowadzą do jego rozwoju i w jaki sposób można złagodzić dolegliwości?
- Czym jest choroba zwyrodnieniowa stawów?
- Jakie postacie zwyrodnienia stawów wyróżniamy?
- Jak objawia się choroba zwyrodnieniowa stawów?
- Choroba zwyrodnieniowa stawów – jak do niej dochodzi?
- Jak leczyć zwyrodnienie stawów?
Czym jest choroba zwyrodnieniowa stawów?
Medycyna nie dysponuje jedną, uniwersalną definicją tej jednostki chorobowej. Pewne pozostaje natomiast to, że u podłoża problemu leży zaburzenie równowagi między degradacją a regeneracją chrząstki stawowej. Ten mechanizm stanowi bezpośrednią przyczynę zmian, jednak czynniki wywołujące są znacznie bardziej zróżnicowane. Równie istotna jest świadomość, że zmiany zwyrodnieniowe mają charakter nieodwracalny — raz zniszczona chrząstka nie odbuduje się samoistnie. Oznacza to, że w momencie wystąpienia zwyrodnienia stawów jedyną dostępną opcją staje się łagodzenie objawów oraz spowolnienie postępu choroby.
Najczęściej zmiany zwyrodnieniowe lokalizują się w obrębie: stawów biodrowych, odcinka lędźwiowego kręgosłupa, stawów kolanowych oraz stawów międzypaliczkowych rąk i stóp. Należy jednak pamiętać, że potencjalnie każdy staw w organizmie może ulec zwyrodnieniu, w tym również stawy obwodowe mniej typowe dla tej patologii.
Jakie postacie zwyrodnienia stawów wyróżniamy?
Jak już wiadomo, zwyrodnienie może objąć różne struktury stawowe. W ujęciu klinicznym rozróżnia się dwie podstawowe formy: pierwotną (idiopatyczną) oraz wtórną (objawową).
Postać pierwotna stanowi zdecydowaną większość przypadków, lecz mimo tego jej etiologia nie jest do końca poznana — nie udaje się jednoznacznie wskazać czynnika sprawczego. Postać wtórna występuje rzadziej i rozwija się jako konsekwencja urazów mechanicznych w obrębie stawu, chorób ogólnoustrojowych albo wrodzonych nieprawidłowości anatomicznych.
Jak objawia się choroba zwyrodnieniowa stawów?
Choć teoretycznie zwyrodnienie może dotyczyć dowolnego stawu, w praktyce zmiany koncentrują się w określonych lokalizacjach — na przykład wyłącznie w obrębie rąk lub nóg, bądź tylko w kręgosłupie. Rzadziej choroba przybiera charakter uogólniony. Warto rozpoznawać typowe symptomy tej jednostki. Do dwóch najczęstszych należą: ból nasilający się podczas aktywności oraz postępujące ograniczenie zakresu ruchu. Sporadycznie pojawiają się również: widoczne zniekształcenia konturu stawu, bolesność palpacyjna, trzeszczenia odczuwalne przy ruchach lub obecność wysięku wewnątrzstawowego (płyn gromadzący się patologicznie w jamie stawowej).
Choroba zwyrodnieniowa stawów – jak do niej dochodzi?
Przyczyny prowadzące do rozwoju zmian zwyrodnieniowych są wieloczynnikowe, szczególnie w przypadku postaci wtórnej. Bezpośrednimi czynnikami mogą być różnorodne schorzenia i uszkodzenia tkanek, do których zaliczamy: urazy mechaniczne stawów, wrodzone lub nabyte wady rozwojowe struktur kostno-stawowych, zaburzenia procesów metabolicznych, dysfunkcje endokrynologiczne (między innymi cukrzyca czy choroby tarczycy), inne schorzenia narządu ruchu (martwica kości, reumatoidalne zapalenie stawów, dna moczanowa), a także odmrożenia.
Co sprzyja progresji tej choroby? Istnieją grupy szczególnie podatne na zwyrodnienia stawowe. Do takich problemów przyczyniać się może nadmierna masa ciała — większy ciężar oznacza większe obciążenie struktur stawowych, charakter wykonywanej pracy (wielogodzinna praca fizyczna, częste klękanie, powtarzalne zgięcia), intensywność i rodzaj aktywności sportowej czy niewydolność aparatu mięśniowego stabilizującego staw. Do czynników predysponujących zalicza się ponadto wiek (objawy najczęściej ujawniają się po czterdziestym roku życia), płeć (kobiety chorują częściej od mężczyzn), a także uwarunkowania dziedziczne.
Jak leczyć zwyrodnienie stawów?
Obecnie nie istnieje terapia pozwalająca na całkowite odwrócenie zmian zwyrodnieniowych. Decydujące znaczenie ma jednak wczesne rozpoznanie symptomów sugerujących chorobę i niezwłoczna konsultacja lekarska. Szybka diagnoza umożliwia wprowadzenie postępowania terapeutycznego, obejmującego leki oraz zabiegi rehabilitacyjne, co w perspektywie długoterminowej pozwala uniknąć trwałej niesprawności ruchowej. Niezbędne jest monitorowanie masy ciała, systematyczne wykonywanie odpowiednio dobranych ćwiczeń, eliminacja czynników nadmiernie obciążających stawy, a w niektórych sytuacjach konieczne staje się czasowe unieruchomienie chorego stawu.
W ramach terapii uzupełniającej stosuje się także krioterapię oraz zabiegi z użyciem ciepła. W sytuacjach zaawansowanych lekarz może zdecydować o interwencji chirurgicznej. Pełne wyleczenie pozostaje poza zasięgiem obecnej medycyny, możliwe jest natomiast osłabienie nasilenia dolegliwości oraz zahamowanie tempa rozwoju choroby, co pozwala jak najdłużej utrzymać zdolność do samodzielnego poruszania się i aktywności życiowej.