Diagnostyka nowotworów

Nowotwór można wykryć na różnym etapie jego rozwoju, od molekularnego (np. zmian w metabolizmie komórek, czyli oznaczania tzw. markerów) aż po zaobserwowane objawy kliniczne, wywołane nieprawidłowym funkcjonowaniem tkanek i organów. Na diagnostykę składają się badania wykonywane w celu stwierdzenia obecności nowotworu, scharakteryzowania jego budowy histologicznej oraz określenia stopnia jego zaawansowania.

Przy podejrzeniu występowania zmiany nowotworowej kluczowe jest jej zlokalizowanie oraz właściwe pobranie próbki materiału do dalszych badań. Najbardziej podstawowa i niezbędna jest, przeprowadzana przez patomorfologa, ocena makro- i mikroskopowa zmiany. Pozwala to stwierdzić, czy jest to zmiana o charakterze nowotworowym, czy też jest to zmiana nowotworopodobna. Badanie mikroskopowe określa właściwości biologiczne nowotworu (czy jest on złośliwy czy niezłośliwy) oraz jego histogenezę (z jakiej tkanki powstał). Kluczowe jest również ustalenie stopnia zaawansowania nowotworu.

Do tego celu służą badania cytologiczne i histologiczne. Bardzo pomocne są również techniki precyzyjniej określające właściwości biologiczne i histogenetyczne nowotworu, jak histochemia, mikroskopia elektronowa czy też immunopatologia.

BADANIA KRWI

Bardzo istotna jest wiedza na temat zmian wskaźników laboratoryjnych w przebiegu nowotworów. Niektóre nowotwory złośliwe powodują występowanie charakterystycznych dla nich nieprawidłowości laboratoryjnych, więc monitorowanie tego typu zależności jest pomocne w diagnostyce nowotworowej. W interpretacji tego typu wyników kluczowe znaczenie ma ustalenie granic wartości prawidłowych oraz czułość stosowanych metod.

OB

Prostym, szybkim i tanim badaniem laboratoryjnym, mogącym zasygnalizować, że w organizmie dzieje się coś niedobrego, jest OB. Jego wynik wskazuje na tempo opadania erytrocytów w odstawionej próbce krwi (zazwyczaj w czasie 1 godziny). Prawidłowy wynik to:

- dla kobiet - poniżej 12 mm/godz.;
- dla mężczyzn poniżej 60. r. ż. - poniżej 8 mm/godz.;
- dla mężczyzn powyżej 60. r. ż. - poniżej 15 mm/godz.

Podwyższone OB występuje w stanach fizjologicznych (ciąży, połogu, miesiączki). Może także sugerować występowanie stanów zapalnych, chorób tarczycy lub nowotworów.

Morfologia

Najczęstszymi nieprawidłowościami hematologicznymi w przypadku występowania choroby nowotworowej są:

- niedokrwistość niedobarwliwa/syderoachrestyczna (spowodowana niedoborem żelaza) w przypadku białaczek;
- niedokrwistość hemolityczna (wynikająca ze skróconego czasu życia erytrocytów) w nowotworach układu pokarmowego;
- erytrocytoza (patologiczny wzrost liczby krwinek czerwonych) w przypadku raka nerki, wątroby oraz mięsaków;
- leukopenia (obniżony poziom krwinek białych) w naciekaniu szpiku kostnego;
- granulocytoza (zbyt wysoki poziom granulocytów) przy nadmiernym namnażaniu się komórek, naciekaniu szpiku kostnego, zakażeniach lub chłoniakach;
- limfocytoza (zbyt wysoki poziom krwinek białych) w białaczkach i chłoniakach;
- trombocytoza (zbyt wysoki poziom płytek krwi) przy zespołach paranowotworowych i zespołach mieloproliferacyjnych.

BADANIE SZPIKU

Badanie szpiku (biopsję szpiku kostnego) przeprowadza się w ramach diagnostyki onkologicznej w celu ustalenia nowotworowego naciekania szpiku kostnego w przebiegu wielu nowotworów litych.